De verlichtingsontwerper is een essentieel lid van het technische team bij elke theaterproductie. Samen met de andere ontwerpers creëert hij/zij het algehele visuele uiterlijk en de sfeer van de voorstelling. De verlichtingsontwerper werkt nauw samen met de hoofdontwerper, regisseur, stage manager en technisch manager.
Zodra de pre-productie begint, ontvangt de verlichtingsontwerper een exemplaar van het script, een diagram van de toneelconfiguratie en een overzicht van de beschikbare verlichtingsinstrumenten en -technologie. Op basis hiervan ontwerpt hij/zij een basisonderwerp en een lighting plot (verlichtingsplan) dat aangeeft hoe de voorstelling verlicht wordt en hoe de lampen gehangen worden.
Afhankelijk van het theater vereist een productie een volledige nieuwe ophanging of een herfocussing van vaste lampen. De verlichtingsontwerper coördineert het technische team om ervoor te zorgen dat alle lampen op de juiste posities hangen en gefocust zijn op de juiste gebieden. Hierbij worden ook gobo's (patroonschijven) en gels (kleurfilters) in de lampen geplaatst voor specifieke effecten of kleuren. Tenslotte test de ontwerper de lampen en het ontwerp om te controleren of alles correct werkt en eruitziet.
Alle technische medewerkers staan in de dienst van de visie van de regisseur. De verlichtingsontwerper moet met de regisseur creatieve oplossingen bedenken voor specifieke verlichtingssituaties. Bijvoorbeeld: de regisseur wil halverwege de repetities een spot op een bepaald gebied, of een vreemd licht dat uit een decorstuk komt. De verlichtingsontwerper vindt technische oplossingen voor deze wensen.
In kleinere theaters is de verlichtingsontwerper vaak ook de operator tijdens de voorstellingen. In grotere theaters is er een aparte operator. In beide gevallen assisteert de ontwerper tijdens de tech weekend (technische repetities) om te zorgen dat de verlichting soepel verloopt. Dit kan het verfijnen en programmeren van cues (verlichtingswissels) omvatten, of het helpen van de operator om de cues correct uit te voeren volgens de visie van regisseur en ontwerper.