Tijdens de tweede helft van de 18e eeuw omarmden kunstenaars door heel Europa het romanticisme, een culturele stroming die de nadruk op rede, logica en wetenschap van de Verlichting verwarf. Romantische kunstenaars geloofden dat emotie en verbeelding de basis waren van hogere expressievormen. Schilders lieten de 18e-eeuwse neoclassicistische stijl met haar gebalanceerde composities, geïdealiseerde vormen en geresteerde kleuren achter zich. Ze ontwikkelden een nieuwe visuele taal met stevige kwaststroken, zuivere kleur en asymmetrische ontwerpen. Romantische schilders keerden zich naar natuur, alledaagsleven en folklore voor onderwerpen die emotie uitstralen en oproepen.
Natuur inspireerde de romanticisten, en ze schilderden landschappen doorweekt met gevoel. John Constable schilderde scènes van het Britse platteland, een nostalgische setting populair bij romantische dichters. Dramatische horizonnen met wolken, zonlicht en schaduwen domineren zijn 1,80 m lange doeken. Constable en andere romantische kunstenaars als Théodore Géricault schilderden monumentale landschappen om de kracht van de natuur en de waarde van het genre te vermittelen. Constable aanbracht kwaststroken van zuivere kleur om zonlicht te tonen dat bomen, velden en vijvers verlicht. Zijn tijdgenoot J.M.W. Turner ging nog verder. Turner schilderde slagen van contrasterende kleuren om de effecten van een warme zon of een gloeiende maan weer te geven. Zijn schilderijen tonen de natuur als bron van inspirerende schoonheid en verwoestende kracht.
De gepassioneerde politiek van de romantische tijd was een natuurlijk onderwerp voor schilders. Eugène Delacroix en Théodore Géricault reageerden op Frankrijk's strijd voor vrijheid met grote schilderijen die scènes van opstand en incidenten afbeeldden die de menselijke prijs van een corrupt bestuur toonden. Snelle kleurslagen benadrukten de chaos, urgentie en emotie van hun onderwerpen. In tegenstelling tot neoclassicistische schilders die heldhafte slagmomenten afbeeldden, roepen romantici emotionele reacties op met afbeeldingen van verwoesting en dood in de oorlog. Francisco Goya's schilderij van een executie van Spaanse vrijheidsstrijders benadrukt de geterroriseerde uitdrukking van de centrale figuur in de vuurlijn. Goya beeldde zijn slachtoffer met uitgestrekte armen, een houding vaak vergeleken met Christus' kruisiging.
Romantisch portretten richten zich op de innerlijke kwaliteiten en emoties van het model. Schilders gebruikten licht en schaduw om gezichtskenmerken te benadrukken die gevoelens als onzekerheid, tevredenheid, Angst en vastberadenheid uitdrukken. Vaak werd beweging gewekt met windverworven haar en fladderende draperie. Portretten vingen soms een oogenblikkelijke gebaar of expressie. De Franse romanticus Anne-Louis Girodet schilderde sommige modellen van een lager hoek om de indruk te wekken dat ze naar de kijker leunden. Het romanticisme waardeerde het individu, en schilders vonden unieke verhalen en percepties in de gezichten van generaal, diplomaten, dienstmeisjes en boeren. Théodore Géricault schilderde een reeks portretten van patiënten in een krankzinnigengesticht.
Duitse schilders die de romantische stroming omarmden, ontwikkelden een beeldtaal die nadruk legde op spirituele en mystieke ervaringen. Duitschlands bekendste romantische schilder, Caspar David Friedrich, creëerde landschappen doordrenkt met mist, maanlicht en andere etherische sfeereffecten. Gotische ruïnes, gekronkelde dode bomen en andere symbolen die de vergankelijkheid en nietigheid van het aardse leven suggereren, lopen door zijn werk. Friedrich zag de natuur als weerspiegeling van God. Enkele van zijn beroemdste schilderijen tonen één of twee kleine figuren in een donker, beschaduwd voorgrond tegenover een verlichte, kleurrijke achtergrond.