Theoretische studies over kleurcombinaties en hun visuele effecten vinden hun oorsprong in het werk van bekende 15e-eeuwse kunstenaars als Leonardo da Vinci en Battista Alberti. Zij waren de eersten die voorstelden dat het combineren van kleuren wetenschappelijk geformaliseerd kan worden. Dit idee werd overgenomen door Sir Isaac Newton, die in 1666 een frequentie-gebaseerd kleurenrad ontwikkelde om de visuele effecten van kleuren op het menselijk oog en de psychologische resultaten te tonen. Newtons werk werd de basis voor alle latere vooruitgang in kleurentheorie.
Het kernidee van kleurentheorie draait om de resulterende kleuren uit het mengen van primaire (rood, geel, blauw), secundaire (groen, oranje, paars) en tertiaire (geel-oranje, rood-paars, rood-oranje, blauw-paars, geel-groen, blauw-groen) kleuren onderling en de betrokkenheid van licht bij hun uiteindelijke reflectie op het menselijk oog. Deze betrokkenheid van licht vormt de identiteit van een kleur (warm, koud, achromatisch, geschaduwd, etc.), wat zijn kenmerken en identiteit in verschillende visualisaties definieert.
Kleurentheorie heeft veel kleurcombinaties gestandaardiseerd die in verschillende wetenschappelijke en visuele studiegebieden worden gebruikt om harmonie en esthetiek te waarborgen. Zo is vastgelegd dat het mengen van twee primaire kleuren in gelijke verhouding een secundaire kleur oplevert; de combinatie van twee secundaire kleuren in gelijke verhouding levert een tertiaire kleur op. Deze verhoudingen zijn ontwikkeld met behulp van de categorisatie van kleuren – een idee oorspronkelijk gepresenteerd door kleurentheorie.
De belangrijkste bestudeer aspecten in kleurentheorie zijn kleurharmonie en context. "Kleurharmonie" is de esthetisch gebalanceerde rangschikking of combinatie van kleuren zodat het menselijk oog een gevoel van voldoening of schoonheid ervaart. Kleurentheorie stelt dat elk twee of meer kleuren die elkaar op het kleurenrad grenzen, analoog aan elkaar zijn of in harmonie gebruikt kunnen worden. Evenzo zijn twee kleuren op tegenovergestelde posities op het kleurenrad complementair (negatief) aan elkaar en kunnen in een harmonieuze combinatie worden gebruikt. Verder behandelt kleurcontext de collectieve identiteit van twee of meer gecombineerde kleuren: het visuele effect dat ontstaat door de combinatie. Bijvoorbeeld: rood en groen (complementair) geven een andere identiteit dan groen gecombineerd met geel (analoog).
Kleurentheorie vindt toepassing in veel studie- en productiegebieden: visuele studies, beeldende kunst, architectonisch ontwerp, modeontwerp, interieur/exterieur decoratie, objectidentiteit, schilderkunst, beeldhouwontwerp en objectmodellering. Professionals die de procedures en theorieën van kleurentheorie hanteren, zijn typisch kunstenaars, decorateurs, ontwerpers en wetenschappers; deze beroepen vereisen fundamentele principes van kleurharmonie en context om objecten hun ware esthetische identiteit te geven.