Hoe maak je een lost-wax gietvorm voor brons?
De verloren was methode (cire perdue) is de klassieke techniek voor brons gieten, al duizenden jaren in gebruik. Hier is de volledige workflow van wasmodel tot gegoten brons, geschikt voor kunstenaars die zelf gieten of de stappen willen begrijpen voor samenwerking met een gieterei.
Fase 1: Wasmodel maken
- Model direct in was modelleren (bijv. microcrystalline was, sculpting wax) OF
- Eerst in klei modelleren, dan een piece mold (silicone/latex) maken, en was in gieten voor waspositief
- Wasmodel afwerken: alle details perfect, geen naadlijnen, gladde oppervlakken
Fase 2: Wasmodel sprue-en (gietkanalen aanbrengen)
- Hoofdsprue (main sprue) aan dikste deel van model – voor snelle vulkracht
- Runners/vents (airs) aan hoge punten en verste hoeken – voor luchtontweiking
- Was sprues: zelfde was als model, aanlasmet met heet gereedschap (wax pen, gegolfde mes)
- Sprue diameter: min. 3-5 mm voor kleine beelden, groter voor massieve stukken
Fase 3: Keramische schaal bouwen (Investment / Ceramic Shell)
- Wasmodel cluster (met sprues) dippen in slurry (keramische slib: silica flour + binder)
- Bestrooien met stuifzand (stucco: grovere silica/zircon) – laag 1
- Drogen. Herhalen: dip → stucco → drogen. Totaal 6-10 lagen. Eersten 2-3 lagen fijn (detail), latere grover (sterkte).
- Laat volledig drogen (24-48 uur).
Fase 4: Dewaxing (Was uitschmelten)
- Schaal in autoclave of oven (150-200°C) – was smelt/verbrand uit
- Restwas verbranden bij 600-800°C – schaal wordt keramisch sterk
- Schaal pre-heten voor gieten (800-1000°C) – voorkomt thermische schok
Fase 5: Brons gieten
- Brons smelten in kroes (inductor/brandstof) – 1100-1200°C
- Schaal in zandbak of op bestand stellen
- Snel, gelijkmatig gieten in hoofdsprue – vermijd turbulentie/luchtinbeslag
- Laat afkoelen tot handwarm (uren tot dagen afhankelijk van grootte)
Fase 6: Uitbreken en afwerken (Devesting & Chasing/Fettling)
- Keramische schaal afbreken (hamer, kietel, waterstraal)
- Sprues/vents afzaagen/afvriezen
- Zandstraalen (glass bead/aluminum oxide) – schoon alle keramisch residu
- Las/braze eventuele gietfouten (poriën, koude lassen)
- Zagen, vijlen, schuren, polijsten naar gewenste finish
- Patina aanbrengen (zie apart artikel)
- Was/lak bescherming
Kritieke succesfactoren
- Wasmodel vrij van bellen/krakels
- Sprue systeem ontwerp: voldoende vloeicapaciteit + ontluchting
- Keramische schaal: geen krakels, uniforme dikte
- Dewaxing volledig – geen wasresten
- Giet temperatuur en snelheid gecontroleerd