Als je de verschillen tussen een verhaal en een volksverhaal verkent, ontdek je ongetwijfeld ook hun overeenkomsten. Alle volksverhalen zijn verhalen. Maar niet alle verhalen zijn volksverhalen. Een volksverhaal moet aan meer criteria voldoen dan een algemeen verhaal.
Een volksverhaal is een fictief verhaal dat van generatie op generatie wordt doorgegeven. Elke keer dat het verteld wordt, kan het iets veranderen. Volksverhalen zijn meestal kort en bevatten vaak magische wezens, fantasiekoninkrijken of vermensdikte dieren. Ze vertellen een beknopt verhaal over mensen of dieren die overwinnen tegen onrecht en kwaad. Personages uit de lage stand maken in volksverhalen vaak figuren van de hogere stand de nek. Oorspronkelijke volksverhalen waren vaker voor volwassenen dan voor kinderen, maar in moderne vertellingen zijn veel aangepast en geschikt voor kinderen.
Een sprookje is een volksverhaal dat feeën of magie bevat. Dit subgenre kent vaker koninklijke figuren, waar het klassieke volksverhaal een gewoon persoon of dier in de hoofdrol heeft. Assepoester is een voorbeeld: het heeft koninklijkheden en magie, maar ook een gewoon meisje dat overwint tegen haar stiefmoeder en stiefzussen (de hogere stand).
Alle volksverhalen en sprookjes zijn verhalen. Het label 'verhaal' geldt voor veel verhalen, zowel fictie als non-fictie. Een verhaal is simpelweg een vertelling met een punt. Elk alledaag detail kan een verhaal worden als de verteller het als verhaal vormgeeft. Vertellen wat je gisteren at is een feit; het vertellen van het verhaal hoe je bij een keukenlek keuze maakte voor thuisbezorgd kan een verhaal zijn als je stap voor stap de avond herschept.
Niet alle verhalen zijn volksverhalen, simpelweg omdat 'verhaal' zo breed is. Je verslag van gisteren kan een verhaal zijn, maar zeker geen volksverhaal. Een volksverhaal is een fictief verhaal bedoeld om te tonen dat het goede wint van het kwade, of om een morele les te geven. Het volksverhaal overleeft generaties. Sommige verhalen worden wel doorgegeven, maar de overgrote meerderheid niet.