Het Victoriaanse tijdperk was een tijd in de Britse geschiedenis die spande van 1837 tot 1901, de periode waarin koningin Victoria het Britse Rijk regeerde. Met canonische auteurs als Charles Dickens, de Brontës en Rudyard Kipling, kenmerkt Victoriaanse literatuur een reeks literaire elementen die gekweekt zijn door verschuivende sociale normen.
Het Victoriaanse tijdperk werd gekenmerkt door verandering en oproer. Naarmate productie en industrialisatie in de hoogte snelden, verbreedde de kloof tussen rijk en arm. Sociale turbulente was koortsachtig, wat schrijvers en denkers aanmoedigde zich uit te spreken tegen de onrechtvaardigheden in de wereld. Toen de economie de landbouw verliet voor de industrie, werden landelijke boeren gedwongen naar de stad te verhuizen om fabriekswerk te zoeken, wat de stedelijke infrastructuur onder spanning zette. Charles Darwin publiceerde zijn evolutietheorie, en velen begonnen de relevantie van traditionele instituties zoals georganiseerde religie in twijfel te trekken. Tijdens deze tijd zochten auteurs de sociale onrust van het tijdperk vast te leggen door de ontwikkeling van nieuwe elementen in hun literatuur.
Tijdens het Victoriaanse tijdperk begonnen vrouwen te vechten voor de veranderingen die ze in hun levens wilden zien. Veel Victoriaanse schrijvers begonnen de filosofie van vrouwelijke emancipatie en bevrijding te verkennen. Vrouwelijke schrijvers als de Brontës en Mary Ann Evans (die schreef onder het pseudoniem George Eliot) werkten om vrouwen in het domein van de literatuur te empoweren, erkenning te krijgen en een vrouwelijk bewijs uit te drukken.
Een ander element van Victoriaanse literatuur, realisme, was sterk geïnspireerd door de staat van de maatschappij van het tijdperk. Realisme focuste op de accurate weergave van levensdetails. Het benadrukte de middenklas en verwarf het heroïsche ten gunste van het gewone, gericht op gewone mensen en gewone situaties. Dickens gebruikte bijvoorbeeld realisme in zijn werken door zijn rauw-eerlijke afbeeldingen van de gewone man.
De opheffingen in de samenleving barstten ook innerlijke turbulente los. Als reactie ontwikkelde Victoriaanse criticus John Ruskin het concept van pathetische dwaling, dat stelt dat personages de realiteit bekijken door het vervormde lens van hun gepassioneerde emoties. Zo vermittelt de beschreven realiteit de interieure toestand van de verteller, die negatief of positief kan zijn. Een voorbeeld ligt in Charlotte Brontës "Jane Eyre," waarin vrolijke omgeving parallelt met de titelheldin's hoopvolheid: "De kamer leek zo'n helder klein plekje voor mij toen de zon scheen tussen de vrolijke blauwe chintz gordijnen, papierbehang en een getapte vloer te tonen, zo ongelijke de kaale planken en bevlekte stuc van Lowood..."
De turbulente tijden bevorderden ook individuele groei en transformatie, wat individuen dwingde hun eerder gevestigde verwachtingen en begrip van het leven te veranderen. Victoriaanse auteurs versterkten de kracht van persoonlijke ervaring en emotie door het voorafgaande concept van woordschilderij van een blote beschrijving van landschap te veranderen in een dramatische vertelling van landschap. Victoriaanse woordschilderij dramatiseerde het visuele door thematische elementen in de beschrijving te incorporeren. Het bood een gevoel van voortgang van het ene landschapselement naar het volgende, waarmee een metaforische reis van zelfontdekking werd gesuggereerd.