Een parallelisme, ook wel parallelisme genoemd, verwijst naar een zin die grammaticaal gelijkaardige structuren bevat. Schrijvers van literatuur gebruiken parallelle zinnen voor retorisch effect, zoals Shakespeare in 'Richard II':
Ik geef mijn juwelen voor een set kralen,
Mijn heerlijk paleis voor een kluizenaarscel,
Mijn vrolijke kleding voor een armenmantel,
Mijn versierde bekers voor een houten schotel... (3.3.170-73)
Elke regel in dit fragment bevat bijna identieke patronen vanwoordsoorten: voornaamwoord-zelfstandig naamwoord-voorzetsel-zelfstandig naamwoord frase. Het lokaliseren van parallelismen in literatuur vereist kennis van de acht woordsoorten: zelfstandig naamwoorden, werkwoorden, voornaamwoorden, voorzetsels, bijwoorden, bijvoeglijke naamwoorden, voegwoorden en tussenwerpsels.
Parallelle zinnen bevatten altijd een lijst van ten minste twee items of meer, zoals in het 'Richard II'-voorbeeld, dat een lijst van vier zinsdelen bevat. Komma's of voegwoorden (zoals 'en' of 'maar') scheiden de items meestal en duiden op een lijst.
Markeer elk item in de reeks en geef ze nummers.
Dit betekent: label elk woord voor de woordsoort waartoe het behoort. In hetzelfde Shakespeare-voorbeeld zou je beginnen met 'kralen' als zelfstandig naamwoord en 'voor' als voorzetsel labelen. Ga op dezelfde manier verder, label alle woorden in elk item van de lijst.
Bepaal of er een vergelijkbare volgorde van woordsoorten in elk item van de reeks bestaat. De items hoeven niet absoluut identiek te zijn, maar ze moeten min of meer parallel aan elkaar lopen.