Elk stuk literatuur, of het nu een gedicht, kort verhaal of roman is, heeft een algehele stemming. De stemming bepaalt of het een komedie, tragedie, roman of drama is. Binnen een verhaal zijn er verschuivingen in de stemming, of toon, naarmate het verhaal vordert. Deze toonverschuivingen maken het verhaal spannend, door de lezer door een wijd scala aan emoties te leiden. Toon is een instrument dat een auteur gebruikt om personages te definiëren en de scène te zetten. Er zijn te veel tonen om ze allemaal op te sommen, maar enkele veelgebruikte in literatuur zijn: gelukkig, droevig, sardonisch, boos, angstaanjagend, onheilspellend, liefde, haat, ongemakkelijk, comfortabel, ernstig en humoristisch. Er zijn veel manieren waarop een auteur de gereedschappen van hun vak kan gebruiken om een toonverschuiving te creëren.
Beschrijvingen van settings veranderen de toon. Een jong kind speelt in een ondiepe beek terwijl zijn moeder van dichtbij toekijkt. De toon is nostalgisch, troostrijk en gelukkig. De beek begint snel te stijgen, en verandert in een stroomende bui. Het kind klampt zich aan een rots in het midden van een razende stroom. De toon is verschoven naar een van schrik.
Acties van personages kunnen de toon van een stuk veranderen. Als een romantisch betrokken paar diner heeft, is de toon romantisch. Als een andere man het restaurant binnenkomt, kan de stemming snel verschuiven van romantiek naar spanning – vooral als lezers weten dat de tweede man een affaire heeft met het vrouwelijke personage.
Acties van personages kunnen de toon van een stuk veranderen. Als de vrouw plotseling haar date verlaat en passioneel de man kusst terwijl haar date toekeek, wordt de stemming wreed/wekelijkse wraak.
Dialoog kan ook de toon van een werk veranderen. Misschien zegt de date kalm: "Ik zie dat je mijn broer hebt ontmoet." De stemming is nu veranderd naar schok en verrassing.
De houding van een personage kan veranderen hoe zijn woorden en acties de toon van het verhaal beïnvloeden. Wat als de date zegt: "Ik zie dat je mijn broer hebt ontmoet," in een geïrriteerde manier. In plaats van de toon van schok en verrassing te zijn, zou het een toon van verachting zijn.
Ironie kan de toon beïnvloeden. Als een personage zegt: "Ik hou ook van jou," zou dat normaal een romantische toon zetten. Als diezelfde woorden gezegd worden door een personage dat net verraden is door hun romantische partner, kunnen de woorden een tegenspraak zijn met wat ze echt bedoelen. Dit gebruik van subtekst om ironie te creëren beïnvloedt de toon, die in dit geval boos of spijtig zou zijn.
Elk deel van de zin kan gebruikt worden om de toon binnen een stuk literatuur te veranderen. Bij het zoeken naar toonverschuivingen, zoek naar sleutelwoorden. Overweeg hoe de zelfstandige naamwoorden "man" en "freak" volkomen verschillende gevoelens in de lezer creëren. De werkwoorden "regenen" en "stortbui" brengen ook verschillende tonen over. Gaat een personage om zijn werk "voorzichtig" of "vasthoudend"? Alles wat het kost is een enkele woordkeuze om een toonverschuiving te produceren.