Afrikaans-Amerikaanse literatuur begint met slavenverhalen in de pre-revolutionaire periode, gericht op vrijheid en afschaffing van slavernij. De periode na de Burgeroorlog tot 1919 heet de Reconstructieperiode, gekenmerkt door segregatie, lynching, migratie en het vrouwenkiesrecht. De jaren '20 brachten de Harlem Renaissance en de "bloei van negro-literatuur" (James Weldon Johnson). Sinds WO II verkent de literatuur modernistische hoge kunst, zwarte nationalisme en post-raciale identiteiten.
De vroegste literatuur richtte zich op de "uitwisbare vlek" van slavernij op Amerikaanse bodem. Schrijvers benadrukten wreedheid, onwaardigheid en deultieme ontmenselijking. Meestal geschreven door ontsnappen slaven. Klassiekers: "Narrative of the Life of Frederick Douglass" en "Incidents in the Life of a Slave Girl" (Harriet Jacobs). Slavernij en slavenverhalen blijven terugkeren, o.a. bij Toni Morrison en Alice Walker.
"Het probleem van de twintigste eeuw is het probleem van de kleurenlijn," schreef W.E.B. Du Bois in "The Souls of Black Folk." Na de Burgeroorlog waren Afrikaans-Amerikanen vrij, maar de kleurenlijn hield hen gesegregeerd en gemarginaliseerd. Hoewel witten een beeld hadden van "de Negro" als groep, misten ze het individu. Ralph Ellison's "Invisible Man" is een schitterend voorbeeld: een zwarte man die, ondanks inspanningen, gealieneerd raakt van zowel zwarten als blanken.
De dramatische verandering in materiële omstandigheden weerspiegelt zich in de literatuur. Snelle industrialisatie en migratie naar steden als Chicago en New York schufen voorwaarden voor een heruitvinding van identiteit. Hoewel het thema van dienstbaarheid naar waardigheid altijd aanwezig was, benadrukte de "New Negro Movement" tijdens de Harlem Renaissance radicaliteit tot aan militanz in politiek en kunst. Schrijvers zagen literatuur als instrument voor maatschappelijke verandering, uitgedrukt in Du Bois' bekende uitspraak: "alle kunst is propaganda en moet dat altijd zijn."
Afrika speelt een grote rol in de verbeelding van Afrikaans-Amerikaanse schrijvers op twee manieren. Wie de Atlantische oceaan overzette op slavenschepen, nam Afrika mee in muziek en folklore, later aangevuld door geschrifte. Nakomelingen keken naar Afrika voor inspiratie en genezing van het slavernijtrauma, en uit nostalgie voor de verloren thuis. Alex Haley's "Roots" is het klassieke voorbeeld van het reis-naar-Afrika-thema.