Verhalen, films, toneelstukken en zelfs moderne videospellen volgen basisplotstructuren die vaak afhangen van archetypische personages. Psycholoog Carl Jung ontwikkelde archetypetheorie voor het eerst in 1919. Archetypen zijn psychologische constructies van ideeën die gepersonifieerd worden en gepresenteerd in fundamentele mythen door culturen heen door de geschiedenis heen. Korte verhalen gebruiken vaak fundamentele archetypen om vertrouwde personages te creëren in een verhaal van beperkte lengte.
De Held-personage in een verhaal is het hoofdpersonage of de protagonista. De reis die de Held onderneemt, schetst de plot van het verhaal. Gedurende de reis moet de Held verschillende obstakels overwinnen. Door deze obstakels te overwinnen, toont de Held de les of het morele standpunt van het verhaal.
De Vader-figuur is een beschermend personage. Het Vader-archetype verdedigt en begeleidt de Held tegelijkertijd. De Held verliest de vaderfiguur vaak op een gegeven moment in het verhaal. Dit leert de Held om te verdedigen en te leiden. Vaak is de Vader-figuur mannelijk, maar dit is niet altijd het geval.
De Moeder-figuur is een ondersteunend, voedend personage. Moederfiguren zijn zachtmoediger dan Vaderfiguren en zorken vaak voor het spirituele en fysieke welzijn van de Held. Ze bieden ook een gevoel van thuishoren en thuis. Vaak is de Moeder-figuur vrouwelijk, maar dit is niet altijd het geval.
De Heks of de Verleideres is een vrouwelijk personage dat haar intellect, kennis van magie of uiterlijk gebruikt om mannen te verleiden. De Heks wordt vaak afgebeeld als oud en afgewikkeld terwijl de Verleideres jong en mooi is. Deze twee archetypen smelten soms samen wanneer verhalen de Heks laten verkleden als een jonge vrouw. De verleidings en vernietiging van de Held is haar doel.
De Schurk wordt ook wel de hoofdaantagonist genoemd. Dit archetypische personage staat in direct विरोध tegen de Held. Het doel van de Schurk is om de Held te verslaan of te vernietigen. Vaak wordt de Schurk afgebeeld als moreel het tegenovergestelde van de Held en is ontworpen om weinig sympathie van de lezer op te wekken.
De Helper begeleidt en leert de Held. Helpers worden vaak afgebeeld als oudere bewaarders van wijsheid en autoriteit. De dood van de Helper wordt gebruikt om het einde van de instructie van de Held te betekenen.
De Grapjas, ook wel de Nar genoemd, is een personage wiens hoofddoel is om anderen te truceren in het vervullen van de eigen wensen van de Grapjas. De Grapjas is niet uitgelijnd met goed of kwaad, maar dient alleen hun persoonlijke wims. Ze kunnen verraderlijk zijn voor de Held en de Schurk, en zijn vaak onbetrouwbaar.