Het verschil tussen de termen "literaire theorie" en "literaire kritiek" is zo gering dat ze vaak door elkaar worden gebruikt. Toch zijn ze in hun kern verschillend.
Miriam-Webster Online definieert theorie als een stel algemene principes die een lichaam van feiten of kunst karakteriseren. Kritiek is de kunst van het analyseren van een werk, inclusief geschriften die die analyses uiten.
Literaire theorie is dus de lens of het kader doorheen een criticus een werk bekijkt, wat bepaalt hoe ze het perceberen en op welke literaire kenmerken ze focussen. Literaire kritiek is de daadwerkelijke analyse – en de evaluaties die critici produceren – waarbij een werk beoordeeld wordt volgens favoriete theorieën.
World Book Online verdeelt literaire kritiek in vier basiscategorieën – allemaal ondersteund hun leidende theorieën:
Verschillende stromingen binnen literaire theorie en kritiek hebben zich gedistingeerd. Raadpleeg de Purdue Online Writing Lab (OWL) en je aangeschaft handboek voor gedetailleerde uitleg.
"Er is geen grotere gevangenis dan een smalle geest."
Literaire theoreticus Michel Foucault vergelijkte scholen en andere publieke instellingen met "Panopticons" – normaliserende gevangenissen. Bedacht door Jeremy Bentham, had een Panopticon-gevangenis geen gorden – alleen vensters – en een alomtegenwoordige centrale bewakings toren. Ononderbroken observatie produceerde zelfcontrole, normaliserend gedrag. Nog curioser: het lichaam van Bentham wordt nog steeds getoond aan het University College London op zijn verzoek.