Gecommissioneerd door Paul Sacher voor het Baselse Kamerorkest, is Bartók's Divertimento voor Strijkers, Sz. 113 (1939) een driebewogen meesterwerk dat zijn volk-geïnspireerde modernisme destilleert in een beknopt, virtuoos showstuk voor strijkorkest.
Sonata-vorm. Opent met een dryvende ostinato en een modale, volkdans-melodie (Roemeense/Bulgarije ritmische profielen). Het tweede thema is lyrisch en pentatonisch. De doorwerking bevat een rigoureuze fugato met ritmische verplaatsing. Reprise is gecomprimeerd, de terugkeer intensiverend.
Boogvorm (ABCBA). Een donker, chromatische unisono opening in violen/alto's. De centrale sectie (C) is een soloviool-cadenza over trillerende strijkers—klassiek Bartók 'nachtmuziek'-atmosfeer, griezelig en gesuspendeerd. De terugkeer traceert terug via B en A, vervaagend in stilte.
Rondo (ABACABA). Een wilde, asymmetrische dans in wisselende aksak-maten (7/8, 8/8, 9/8). Thema A is percutief en bitonaal. Episodes bieden lyrisch contrast, dan een woest fugato. De coda versnelt tot een explosieve finish.
Geschreven op de vooravond van de Tweede Wereldoorlog, balanceert de Divertimento toegankelijkheid met diepgaande innovatie. Het blijft een hoeksteen van 20e-eeuwse strijkersrepertoire—uitdagend voor spelers, opwindend voor publiek.