De habanera ontstond in Cuba tijdens de vroege 19e eeuw, geëvolueerd uit de contradanza—zelfs een Creoolse afstammeling van Europese contredanse. Haar kenmerkende ritme (puntachtste–zestiende–achtste–achtste, of "habanera-ritme") smelt Afrikaanse syncopatie met Spaanse harmonische structuur.
In de jaren 1850 overvloedde de habanera Spanje, een salon- en toneelsensatie. Componisten als Sebastián Iradier ("La Paloma") en later Bizet (Carmen's "Habanera") vestigden haar Europese faam. In de vroege 20e eeuw migreerde het naar de VS, beïnvloedend vroege jazz, ragtime en tango (de Argentijnse tango's ritmische DNA is habanera-afgeleid).
Vandaag leeft de habanera in klassiek repertoire, Latijns jazz en Cubaanse populaire muziek—een getuigenis van hoe een lokale dans een wereldwijd ritmisch bouwblok werd.