Klassieke muziektheorie en jaztheorie zijn essentieel hetzelfde, maar met andere terminologie. Dit kan verwarrend zijn, maar zelfs binnen de traditionele theorie bestaan er verschillende termen, afhankelijk van welke kant van de wereld je woont. Het verschil te leren ligt in het beheersen van de terminologie van beide stijlen. Opgebroken tot de simpelste elementen is jazzz gewoon een steno voor klassieke theorie. Dit is belangrijk in jazz omdat improviserende musici geen tijd hebben om na te denken over Romeinse cijferrelaties en uitgebreide analyse. De terminologie van beide stijlen beheersen maakt je een betere muzikant.
Jazzzmusici wijzen vaak op de grote hoeveelheid akkoorden in jazz die niet in klassieke muziek zouden voorkomen. Ook dit is een misverstand. Jazz maakt gebruik van vlak-vijf-akkoorden, in klassieke muziek 'verminderde akkoorden' genoemd. De septimakkoorden uit de klassieke muziek komen ook in jazz voor. Het enige verschil is de notatie. Zie jazz als steno voor klassieke muziek. Omdat jazzzmusici akkoordwisselingen snel moeten realiseren, wordt de akkoordnaam genoteerd. Een I-akkoord in klassieke muziek wordt in jazz bijvoorbeeld genoteerd als C.
Er zijn verschillende manieren om jazz-steno te creëren, en jazzzspelers moeten ze allemaal leren. Een klein septimakkoord is C-7, Cmin7, Cmi7 of Cm7. Klassieke muziek zou waarschijnlijk een Romeins cijfer gebruiken voor de trapstand in plaats van de akkoordnaam uit te schrijven. In de toonart C is een groot-klein septimakkoord op G een V7. In jazz bestaan er ook 9de, 11de en 13de akkoorden die essentieel extra tonen bovenaan septimakkoorden hebben. Klassieke muziek gebruikte 9de, 11de en 13de akkoorden al vroeg, te zien in de symfonieën van Gustav Mahler en andere Romantische componisten.
Veel jazzzmusici beweren dat de 'blue note' uniek is voor jazz. Maar ook dit heeft precedent in klassieke muziektheorie. De 'blue note' is typisch een iets vervlakkte 3e, 5e en 7e. Deze semitonen bestaan al door de geschiedenis heen en hebben hun basis in de portamento van de viool. Componisten van de vroege 20e eeuw citeerden de mogelijkheid om hele composities met semitonen te schrijven. Arnold Schoenberg ontwikkelde zelfs een systeem voor het componeren met deze semitonen.
Jazz maakt gebruik van akkoordwisselingen. In barokmuziek bestaat een identiek concept genaamd cijferbas. Cijferbas-instructie komt in veel universiteiten voor, hoewel het grotendeels verouderd is. Bij cijferbas staat de steno onder het notenstelsel. Deze steno vertelt de uitvoerende welke akkoorden en stemmingen te gebruiken. De laagste toonhoogte wordt in de partatuur genoteerd met cijferbas, zoals een 6/4-akkoord. Elk cijfer verwijst naar een noot op afstand van de basnoot. Een 6/4-akkoord op D zou de tonen D-G-B hebben. In jazz wordt de akkoordkwaliteit uitgeschreven. In plaats van de cijfers 6/4 zou je G/D in de partatuur zien. Dit duidt op een G-groot akkoord met D in de bas. Beide akkoorden bestaan in klassieke theorie, maar jazz en klassieke theorie gebruiken verschillende notatiemethoden.
Zowel klassieke als jazzzmuziek gebruiken hetzelfde type cadensen. Waar klassieke muziek deze meestal eenvoudig noemt als halve, hele en plagale cadensen, schrijft jazz ze meestal uit. Een halve cadens in jazz zou bijvoorbeeld genoteerd worden als ii - V - I. Gehoord zijn ze hetzelfde, maar de terminologie verschilt.
Jazz en klassieke theorie gebruiken grote en kleine schalen, evenals modale, octatonische, hele-toon- en pentatonische schalen. De bluesschaal wordt vaak als bij jazz horend aangehaald, maar is slechts een gewijzigde diatonische of pentatonische schaal. Onthoud: een diatonische schaal is essentieel de witte toetsen van de piano van C tot C, terwijl een pentatonische schaal een 5-nootsschaal is die diatonisch geschreven is. De zes-nootse bluesschaal is een kleine pentatonische schaal met een vlakke 5e die soms enharmonisch als een vlakke 4e wordt gespeld. De zeven-nootse bluesschaal is een natuurlijke kleine schaal met een verlagde 5e en verhoogde 6e. De negen-nootse bluesschaal is een grote schaal met een extra halftone tussen de 3e en 4e trapstand en de 7e en 8e trapstand. Carl Orff is een beroemde klassieke componist die pentatonische varianten van deze schalen vaak gebruikte.