motief (of motive) is de kleinste structurele eenheid in muziek met een herkenbare identiteit — een kort, kenmerkend melodisch, ritmisch of harmonisch fragment dat als bouwsteen dient voor grotere structuren. Belangrijkste kenmerken
- Kortheid: Typisch 2–8 noten of een enkel ritmisch patroon
- Kenmerkendheid: Herkenbare contour, interval, of ritme
- Ontwikkelingspotentieel: Kan herhaald, gevarieerd, getransformeerd, gecombineerd worden
Beroemde voorbeelden
- Beethoven Symfonie nr. 5 — "da-da-da-DOEM" (4-noot ritmisch motief)
- Mozart Symfonie nr. 40 — Opening 3-noot wendefiguur
- Wagner's "Ring" leitmotieven — Personage/object-geassocieerde motieven
- Jaws thema — Twee-noot kleine seconde ostinato
- Pop hooks — Vaak motief-gebaseerd (bijv. "Seven Nation Army" riff)
Motief vs. verwante termen
- Thema: Langer, complete muzikale zin (vaak opgebouwd uit motieven)
- Frase: Muzikale "zin" met cadens (2+ motieven)
- Cel: Synoniem voor motief; impliceert soms kleinere atomaire eenheid
- Figuur: Achtergrondpatroon (begeleidingsmotief)
Ontwikkelingstechnieken
- Herhaling (exact of gesequenced)
- Inversie (omgekeerde intervallen)
- Retrograde (achterstevoren)
- Augmentatie/diminutie (langere/kortere nootwaarden)
- Fragmentatie (alleen deel gebruiken)
- Combinatie (meerdere motieven overlappen)
Motivische ontwikkeling is de motor van klassieke sonatavorm, fuga, en veel filmscoring — coherentie creërend uit minimaal materiaal.