De blues, die uiteindelijk een bron van muzikale inspiratie werd, vond zijn oorsprong in het laat-19e-eeuwse Amerikaanse Zuiden. Een product van de Afro-Amerikaanse cultuur, werd de blues de muzikale uitdrukking van verlossing door de kracht afkomstig van het overwinnen van de beproevingen van liefde en onrecht. Door de vierende muziekvormen die overvloedig waren in het vroege 1900-New Orleans te smelten, nam jazz een fundament van blues en combineerde het met een smelting van folk, opera, marsch, ragtime en kerkliederen, samen met een vleugje Afrikaans trommen.
New Orleans gaf geboorte aan zowel jazz als de meester van de geïmproviseerde jazz-solo, Louis Armstrong. Geboren in 1901, was Armstrong bestemd om een van de meest iconische en invloedrijke muzikanten in de jazzgeschiedenis te worden. Hij hielp Dixieland-jazz van zijn collaboratieve improvisaties naar individuele solo-inspanningen te verplaatsen, wat de identiteit transformeerde in de vorm die vandaag de dag het meest herkend is. Improvisatie ligt aan het hart van het genre en Armstrong speelde een cruciale rol in de evolutie en implementatie ervan.
Afro-Amerikanen die hun situatie wilden verbeteren, begonnen in de jaren 1920 noordoostwaarts te migreren, brengend jazz en blues naar noordelijke steden zoals New York en Chicago. Met gemakkelijk beschikbare draaitafels en radio, omarmde een generatie Amerikanen deze nieuwe muziekvorm als een expressieve alternatief voor de verouderde smaak van hun ouders. Eenmaal alleen in New Orleans te vinden, ontdekte jazz een breder publiek en werd een belangrijk deel van de Amerikaanse cultuur, verspreidend over nationale luchtgolven en in huizen en danszalen.
De opwekkende feel van swing bood een stark contrast met de melancholieke aard van jazz's fundament in de blues. Een product van de Grote Depressie, zag swing zijn hoogtepunt in de midden jaren 1930, bekend als de swing-era. Swing was de nationale dans en de feel-good aard van deze jazzvorm was een boost voor de moraal van veel Amerikanen door de uitdagingen van de tijd. Het leiderschap van orkestgrootheden Benny Goodman, Duke Ellington en Count Basie hielp swing naar de voorgrond van de jaren '30 muziekscene te duwen.
Tweede Wereldoorlog zag veel muzikanten gedwongen dienstplichtigen worden. Afro-Amerikaanse militaire dienstlidmaatschap bereikte een miljoen als gevolg van onderdrukkende segregatie. Muzikanten voor concerten en danszalen werden zeldzaam. Die krimpende aantallen hielpen de weg vrij te maken voor jazz om weg te gaan van big-band-formaties en naar kleinere groepen gericht op innovatie en uitzending in plaats van dans en traditie. Bebop was het resultaat. Gepresenteerd als jazz voor een intelligent publiek, versnelde bebop tempo's, weefde ingewikkelde melodieën en presenteerde betrokken harmonische kwaliteiten.
Duke Ellington en Dizzy Gillespie waren onder de jazzzmuzikanten van de jaren '50 die zochten het genre te infuseren met nieuwe invloeden. Trekkerend uit Latijns-Amerika's rijke muzikale achtergrond, smeedden Ellington, Gillespie en anderen hun songcraft met deze multiculturele klanken, wat Afro-Cubaanse en Latijnse jazz tot stand bracht. Deze unie werd bevestigd toen Cubaanse muzikanten begonnen te collaboreren met New York jazzzspelers. Latijnse jazz smelt de klanken van de Amerika's in een gemeenschappelijke en wederzijds relaterbare vorm.