Geen enkele uitvinder van drama: evolutie van rituel tot theater
Geen toneelschrijver heeft drama uitgevonden. Het ontstond over millennia uit ritueel, verhalenvertellen en gemeenschappelijke uitvoering – geen „eerste dramaturg” bestaat.
Pre-theatrale wortels
- Rituelen: Sjamanistisch, landbouw, begrafenis (wereldwijd, 30.000+ v.Chr.)
- Orale epen: Griots, barden, aoidoi – gezongen verhalen
- Dans-drama: Indiase natya, Griekse dithyramb, Japanse kagura
- Mimesis: Navolging/voorstelling (Aristoteles' poiesis)
Belangrijke overgangen
- Griekenland (6e eeuw v.Chr.): Thespis stap uit koor → eerste acteur (traditie)
- Aeschylus: Tweede acteur → dialoog/conflict
- Sophocles: Derde acteur → complexe interactie
- Sanskrit (2e eeuw v.Chr.–10e eeuw n.Chr.): Natyashastra codificeert drama (Bharata)
- China (Tang/Song): Zaju, nanxi → Kunqu → Peking Opera
- Japan (14e eeuw): Noh (Zeami); 17e eeuw: Kabuki (Okuni)
- Middeleeuws Europa: Liturgisch drama → misteriecycli → moraliteitsspellen
- Renaissance: Humanistische komedie/tragedie → Shakespeare, Lope de Vega, Molière
Waarom geen „uitvinder”?
- Collectief, anoniem, syncretische ontwikkeling
- Schrijven ≠ uitvinden (stukken noteerden bestaande vormen)
- Meerdere onafhankelijke oorsprongen (Griekenland, India, China, Japan, Meso-Amerika)
- „Drama” = Westerse categorie; andere culturen hebben eigen termen
Eerste *genoemde* toneelschrijvers
- Griekenland: Thespis (legendarisch), Aeschylus (behouden)
- Sanskrit: Bhasa, Kalidasa
- China: Guan Hanqing
- Japan: Zeami (Noh), Chikamatsu (Bunraku/Kabuki)
- Europa: Hrotsvitha (10e eeuw, eerste vrouwelijke)
Drama is een menselijke universaliteit, geen uitvinding.