Als koning Hammurabi (ca. 1750 v.Chr.) in een 21e-eeuwse rechtbank liep, met de Codex Hammurabi – 282 wetten in een stele gehakt – in de hand, zou hij een systeem vinden dat zowel vreemd als vreemd bekend is.
Zijn Codex: 282 wetten. Moderne systemen: miljoenen wetten, regelingen, precedenten. Hij zou vragen: "Hoe weet iemand de wet?"
Hij was koning, rechter en priester. Vandaag: afzonderlijke straf-, burger-, gezin-, hoger beroep-, administratieve rechtbanken. Gespecialiseerde rechters, jureren, advocaten.
Voorveronderstelling van onschuld, recht op raadsman, jurerenproces, hoger beroep – afwezig in zijn samenvatte gerechtigheid. Hij zou het tempo verwardend traag vinden.
Hij steunde op eeden, ordealen, getuigen. We gebruiken forensische wetenschap, bewijsketen, uitsluitingsregels, expertgetuigenis.
Lex talionis ("oog om oog") vs. reclassering, afschrikking, proportionaliteit, herstellende gerechtigheid. Hij zou genade als zwakte zien; wij zien het als beleid.
Zijn Codex behandelde awīlum (elite), muškēnum (gewone burgers) en wardum (slaven) anders. Moderne wet streven naar gelijke bescherming – hoewel hij het gat tussen ideaal en realiteit zou noteren.
Hij verenigde uitvoerende en rechtspraak. Wij scheiden ze – wetgever maakt wetten, rechtspraak interpreteert, uitvoerende handhaaft.
Hij mocht de nastreving naar billijkheid bewonderen, maar het systeem advocaat-gedreven, gletsjersnel en geobsedeerd door procedure boven waarheid vinden. "Waar is het oordeel van de koning?" zou hij vragen. "In de jureren," zouden wij zeggen. Hij zou het niet begrijpen.