Biologen zoeken al lang naar een duidelijke definitie van leven. Hoewel geen enkel criterium alle randgevallen vangt, zijn zes fundamentele processen universeel erkend als de kenmerken van levende organismen. Samen vormen ze een raamwerk dat het levende van het niet-levende scheidt.
Leven is structureel complex. Organismen zijn opgebouwd uit cellen – de basiseenheden van het leven – die zich organiseren tot weefsels, organen en orgestelsels. Deze hiërarchische indeling maakt specialisatie en arbeidsverdeling mogelijk, wat functies mogelijk maakt die geen enkele cel alleen kan bereiken.
Levende wezens zijn chemische machines. Stoofwisseling omvat alle biochemische reacties die een organisme in stand houden: katabolisme breekt moleculen af om energie vrij te maken, terwijl anabolisme die energie gebruikt om cellulaire componenten op te bouwen. Zonder een constante stroom van energie en stof stopt het leven.
Groei in levende systemen is niet slechts accumulatie; het is een gereguleerde toename in grootte en complexiteit door celdeling en celvergroting. Gestuurd door genetische instructies, volgt groei een soortspecifiek patroon, dat een enkele cel transformeert in een veelcellig organisme.
De voortzetting van het leven hangt af van het scheppen van nieuwe individuen. Of nu via seksuele recombinatie of aseksuele klonering, voortplanting overdraagt genetische informatie aan de volgende generatie, wat het voortbestaan van de soort garandeert.
Organismen interageren dynamisch met hun omgeving. Van een bacterie die zwemt naar voedingsstoffen tot een mens die de hand intrekt van een hete fornuis, de vermogen om veranderingen binnen of buiten te detecteren en te reageren is essentieel voor overleven en aanpassing.
Leven handhaaft een stabiele interne omgeving ondanks externe wisselingen. Temperatuur, pH, ionconcentraties en waterbalans worden binnen smalle grenzen gehouden door terugkoppelingsmechanismen. Dit dynamische evenwicht is de fysiologische basis voor alle andere processen.
Deze zes processen – organisatie, stofwisseling, groei, voortplanting, reactie op prikkels en homeostase – zijn onderling afhankelijk. Een entiteit die ze allemaal vertoont, is onmiskenbaar levend; een entiteit die er ook maar één mist, blijft in het rijk van het niet-levende.