De Vele Levens van Opera: Acht Doeleinden Over Vier Eeuwen
Sinds haar geboorte in Florence rond 1600 weigert opera een enkele definitie. Het is tegelijkertijd een museum van het verleden en een laboratorium voor het heden — een totale kunstvorm die op verschillende tijden en plaatsen radicaal verschillende functies vervulde.
- Artistieke synthese: Opera's stichterlijke ambitie: de fusie van muziek, drama, poëzie, dans en visueel ontwerp in een verenigd Gesamtkunstwerk (totaalkunstwerk).
- Entertainment en spectacle: Vokale virtuositeit, scenische grandeur, emotionele immersie — opera als de blockbuster van zijn tijd.
- Vertellen: Mythe, geschiedenis, legende, hedendaags leven — gezongen narratief dat de beperkingen van gesproken taal omzeilt.
- Maatschappelijke en politieke commentaar: Fidelio (vrijheid), The Death of Klinghoffer (terrorisme), Nixon in China (diplomatie) — opera als publiek forum.
- Cultureel behoud: Nationale stijlen (Russisch, Tsjechisch, Chinees opera) bedden taal, folkloren, en muzikale DNA in.
- Onderwijs en verrijking: Toegangspoort tot klassieke muziek, geschiedenis, vreemde talen, literaire adaptatie.
- Diplomatie en prestige: Hoveniers operas toonden macht (Lodewijk XIV, de Habsburgen); tourneerende compagnieën werden culturele ambassadeurs.
- Economische anker: Operahuizen drijven toerisme, werkgelegenheid, en kunstwijkontwikkeling (de Met, La Scala, Glyndebourne).
- Gemeenschapsidentiteit: Lokale compagnieën bevorderen burgerlijke trots en gedeelde culturele referentiepunten.
Een Levende Paradox
Opera's volharding ligt in haar aanpasbaarheid. Het kan een conservatieve instelling zijn die 18e-eeuwse uitvoeringspraktijk behoudt en een radicaal podium voor multimedia-experimenten — soms in hetzelfde seizoen. Het is zowel elite als (toenemend) toegankelijk via uitzendingen en digitale streams. Het is een repertoirekunst en een commissieringsmachine voor nieuw werk.
Vragen "wat is opera voor?" is negen antwoorden krijgen. Die menigvoudigheid is geen bug; het is de feature die opera 425 jaar levend hield.