Als een van de oudste bewaarde gedichten geschreven in Oudengels, biedt "Beowulf" unieke lessen over Anglo-Saxonne culturele gedachte en literatuur. Wetenschappers classificeren het als een episch gedicht of een elegie, en ze veronderstellen dat de ene overgebleven kopie tussen de achtste en tiende eeuw werd neergeschreven – lang na de historische periode waar het mee te maken heeft, die rond de zesde eeuw lijkt te liggen. De personages van het gedicht komen van twee Scandinavische volkeren, de Geaten (waaronder Beowulf) en de Denen. "Beowulf" geeft inzicht in sociale dynamiek zowel tussen stammen als binnen stammen.
Geschreven in een christianiseerde cultuur die sterke sporen van haar heidense spiritualiteit behield, trekt "Beowulf" elementen van beide gelovessystemen. Bijvoorbeeld, Beowulf balanceert zijn vertrouwen in zijn fysieke bekwaamheid met zijn vertrouwen in God om de uitkomst van slagen te sturen. De Denen, desperaat om zich te ontdoen van de dreiging van Grendel, bidden bij heidense altaars: "Soms bij heidense schuilplaatsen beloofden ze / offeranden aan afgoden, zwoegen eden dat de zielendoder (de duivel) tot hun hulp zou komen / en het volk zou redden." En Grendel zelf is een monstrueus nakomeling van Kain; als Beowulf hem doodt, herinnert het gedicht de lezers aan God's overwinning op de Satan en het kwaad. Wetenschap blijft verdeeld over of het gedicht het beste gelezen wordt als een latere christianisering van een oorspronkelijk heidens verhaal of een samenstelling door een christelijke dichter voor een christelijk publiek, en wat dat voor de interpretatie betekent. Bijvoorbeeld, moet Beowulf's uiteindelijke zelfopoffering voor de Geaten gelezen worden als een lofwaardige echo van Christus' offer of bekritiseerd als een onpasselijke trots daad van een koning die zijn gloriereis als krijger herinnert?
Het gedicht suggereert dat hiërarchie een cruciaal deel was van de Germaanse samenleving, en dat ritueel fungeerde om die te erkennen en te behouden. Als koningen in een krijgscultuur, modelleren zowel Hrothgar als Beowulf passende interacties met hun thainen, of krijgers. De thainen respecteren hun koningen en vechten voor hen, en de koningen belonen hen rijkelijk: Zoals Hrothgar de mannen vertelt die zijn zaal tegen Grendel gaan verdedigen, "Er is niets wat jullie wensen / dat jullie niet zullen hebben als jullie levend doorwinnen." Een andere belangrijke relatie was die onder familieleden. Wie overlevde gedoodde familieleden, werd verwacht een doodsprijs te vorderen voor de moord, hetzij in de vorm van geldelijke betaling bekend als "wergeld" (losjes "manngeld"), hetzij in de vorm van een wraakslag. In "Beowulf" zoekt zelfs Grendels moeder wergeld voor haar zoon nadat Beowulf hem doodt.
Beowulf zelf belichaamt verschillende cruciale heroïsche eigenschappen die de Germaanse cultuur leek te waarderen. Hij is fysiek machtig, verdedigt de Denen tegen Grendel en Grendels moeder, en redt later zijn eigen volk van de draak, al kost het hem zijn leven. Hij toont ook goed oordeel en meet zijn woorden zorgvuldig. Hrothgar complimentarieert hem op beide kwaliteiten, zeggend, "Je bent sterk van lichaam en volwassen van geest, / indrukwekkend in spraak." Ten slotte is Beowulf dappig, en hij betoogt in rituele roemspraken, maar Hrothgar herinnert hem dat hij zijn trots altijd in toom moet houden door de vergankelijke aard van aardse macht te onthouden: "Kies, lieve Beowulf, het betere deel, / eeuwige beloning. Geef niet toe aan trots. Even is je kracht in bloei / maar het vervaagt snel."
"Beowulf" biedt ook een raam in de vroege oraal-formulaire traditie van Anglo-Saxone versvorming. Aangezien poëzie in zijn genre oorspronkelijk via spraak werd gecommuniceerd door een bard, of scop, werd het samengesteld in alliteratieve lange regels die als geheugenondersteuning dienden voor hen die het herhaald en hoorden. Deze poëzievorm heeft regels met vier beklemtoonde lettergrepen die verdeeld zijn in twee helftregels door een mediaal caesura. Elke helftregel heeft twee beklemtoonde lettergrepen. De eerste drie beklemtoonde lettergrepen, en soms de vierde, allitereren – dat wil zeggen, ze beginnen met dezelfde medeklinkerklank. De Oudengelse regels "Swá sceal geong guma góde gewyrcean / fromum feohgiftum on fæder bearme" illustreren deze vorm.