Modernisme is een literaire genre die rond 1914 opkwam, vanaf het begin van de Eerste Wereldoorlog. Het werd geboren uit het idee om een einde te maken aan realistische romans, wat modernistische auteurs vervuild raken en alle artistieke meriet verloren hadden gegaan. Er zijn verschillende opvallende thema's en literaire middelen die modernisme als genre definiëren.
Het gebruik van tijd in modernistische literatuur is vaak ongebruikelijk en significant. Veel modernistische auteurs vertegenwoordigen tijd als een symbolisch of psychologisch construct, wat hen in staat stelt een niet-lineaire benadering van hun romans te nemen of een grote tijdsperiode heel snel voorbij te laten komen. Bijvoorbeeld: Virginia Woolfs 'To the Lighthouse' heeft een sectie getiteld 'Time Passes', die het voorbijgaan van 10 jaar in slechts een paar pagina's uitbeeld. In dit geval vertegenwoordigt het de futiliteit van de pogingen van een persoon haar liefden te beschermen en de tijd te stoppen.
Voor modernisme in de literatuur schreven de meeste auteurs in het derde-persoonperspectief, vaak met een alwetende verteller. Modernistische auteurs echter, voorkeuren om vanuit een eerste-persoonperspectief te schrijven om een meer persoonlijk beeld van het verhaal te krijgen en in de gedachten van het personage te tappen. Veel modernistische romans schakelen tussen de perspectieven van verschillende personages om verschillende standpunten te krijgen. Dit fungeert ook als commentaar op de subjectieve aard van perspectief en realiteit. Bijvoorbeeld: in 'As I Lay Dying' verandert William Faulkner van perspectief met elk hoofdstuk, het kortste is slechts vijf woorden lang.
Om zich verder van realistische literatuur te verwijderen, gebruikten modernistische schrijvers een aantal literaire middelen. Deze omvatten taalgebruik met meerdere betekenissen, experimenten met vorm, niet-lineaire verhalen, ironische juxtapositie en bewuste onduidelijkheid van betekenis. Deze middelen worden door sommigen beschreven als modernistische formalisme — de manier van de auteur om zijn werk ontoegankelijk te maken voor de gemiddelde lezer. Velen zagen dit als de enige manier om literatuur te stoppen van onsmaak worden en te veranderen in lichte entertainment. Een goed voorbeeld van modernistisch formalisme is James Joyce's 'Ulysses'. Het experimenteert met vorm door Joyce verzen in zijn proza te weven en naar toneelvorm over te schakelen voor meer dan 100 pagina's halverwege de roman. Zelfs de lengte van het boek, bijna 700 pagina's, dient om de gemiddelde lezer af te schrikken.
Naast keuzes in stijl en vorm, wordt modernistische literatuur gekenmerkt door bepaalde thema's. Het genre kijkt naar het idee van betekenis in moderne tijden en een wereld zonder God, naast het verkennen van de realiteit van ervaring en het bekritiseren van traditionele culturele waarden. Deze thema's worden als diep geïnspireerd beschouwd door de schok van de wreedheid en bloedvergieten van de Eerste Wereldoorlog — en later de Tweede Wereldoorlog — wat deze auteurs deed de natuur van de samenleving en realiteit in vraag te stellen. Franz Kafka's seminale werk, 'The Trial', bekritisert traditionele waarden en bespreekt het idee van realiteit, door een absurde situatie te presenteren waarin een man een dag wakker wordt en zich voor een proces ziet gesteld voor een misdaad waar niemand hem over vertelt.