Tot nu toe draagt de literatuur van de 21e eeuw veel van de thema's die de modernistische en postmodernistische bewegingen bezighielden. De oorsprong van modernisme en postmodernisme kan grotendeels teruggevolgd worden naar de Industriële Revolutie en het fundamenteel verschillende denken geïnspireerd door de wereldoorlogen, en de thema's die die bewegingen van de vorige eeuw bezighielden, zijn nog steeds van toepassing op de hedendaagse wereld. Door naar bepaalde thema's in de 21e-eeuwse literatuur te kijken, zul je zien hoe hedendaagse schrijvers dezelfde thema's toepassen die hun voorgangers omarmden.
Postmodernisme is een artistieke beweging die definieering ontwijkt, maar het gaat grotendeels om de afkeer van objectivisme, rationalisme en andere idealen die in eerdere bewegingen en periodes zoals de Verlichting omarmd werden. Veel thema's en neigingen ontstaan uit postmodernistische thinking. Een veelvoorkomend literaire apparaat dat in postmoderne literatuur gebruikt wordt is metafictie, waarin de kunstmatigheid of creatie van de tekst in de tekst zelf geïncorporeerd is; met andere woorden, literatuur die zelfbewust is. Metafictie is prevalent in hedendaagse memoires, die vaak de auteur uit een eerste-persoonsperspectief laten spreken, rechtstreeks tot de lezer spreken en/of verwijzen naar de geschreven tekst zelf.
Post-structuralisme kan het meest simpel gedefinieerd worden als het linguïstische aspect van postmodernisme. Het gaat om zowel schrijvers- als lezersperspectieven, claimend dat een geschreven tekst verder leeft dan de auteur zodra het deel uitmaakt van de literaire canon, en dat de subjectieve realiteit van een lezer een groot deel is van de tekstuele betekenis die ervaren wordt. Dit vertaalt zich in meer specifieke neigingen, zoals een bewuste bezwaar tegen conventionele tekstuele structuur en/of typografie. Veel post-structuralistische thema's gaan over de abstracte aard van menselijke interactie, met name in de context van geschreven communicatie.
Subjectiviteit is een thema dat in zowel postmodernisme als post-structuralisme speelt. Echter, subjectiviteit speelt zelf vaak een grote rol in 21e-eeuwse literatuur. Veel hedendaagse tekens omarmen subjectiviteit door meerdere vertellers of perspectieven door het verhaal heen te incorporeren. Het is ook gebruikelijk om literaire werken te vinden die wijd uiteenlopende perspectieven omarmen, met als doel de lezer te dwingen een subjectieve lezing van de hele tekst te vestigen. Deze thema's stammen voornamelijk van de postmodernistische neiging om objectieve waarheden of perspectieven te verwerpen.
Het Informatietijdperk wordt gedefinieerd door de explosie van computer- en internettechnologie over de laatste decennia, wat heeft toegelaten voor een exponentiële toename in de uitwisseling van informatie. Thema's in 21e-eeuwse literatuur die hieruit voortkomen omvatten voortgezette thema's uit de cyberpunk-beweging, die vaak dystopische samenlevingen bevatten die overrompeld of vernietigd zijn door technologie. Een voortzetting van existentiële thema's populair in postmodernistische literatuur kan gezien worden in 21e-eeuwse literatuur, toegepast op de digitale wereld van computers en online identiteiten.