De Slag bij Thermopylen (480 v.Chr.) tussen Grieken en Perzen inspireert al eeuwen kunstenaars en schrijvers. Meestal wordt de rol van de zeemachten genegeerd, hoewel de slag cruciaal was voor de strategische beslissingen van de zeeleiders.
Na de mislukte Persische invasie bij Marathon (490 v.Chr.) keerden de Perzen in 480 v.Chr. terug onder Xerxes met een gigantisch leger en vloot. Een coalitie Griekse stadstaten, geleid door Athene en Sparta, stond tegenover hen. De Athense vloot was de ruggengraat, maar de bondgenoten leverden de meeste landtroepen. De Perzen waren zowat en machtig.
De Athense generaal Themistocles was de belangrijkste commandant. Na een mislukte poging om de Perzen in Noord-Griekenland te stoppen, stelde hij voor: een infanteriekracht blokkeerde de doorlaat bij Thermopylen, terwijl de vloot de Perzische schepen in de Straat van Artemisium afsloot. Zo wilden ze aanval op kwetsbare zuid-Griekse steden voorkomen.
Het gezamenlijke vlootbevel lag bij de Spaans generaal Eurybiades. De meeste schepen waren Athens, en velen wilden Themistocles als leider. Hij accepteerde Eurybiades als formele leider en fungeerde als adviseur. Hun relatie was gespannen; Herodotus schrijft dat Themistocles Eurybiades omkoopte om zijn plan uit te voeren.
Terwijl de Perzen Thermopylen aanvingen, probeerden hun schepen de Straat van Artemisium te forceren. Een afdeling zou de Griekse vloot omzingelen via Euboea, maar ging in een storm verloren. Meerdere dagen klosten de vlooten. De slag was onbeslist. Toen de Griekse vloot hoorde dat Thermopylen was gevallen, trokken ze zich naar het zuiden terug.