The Tempest inneemt een unieke plek in Shakespeare's oeuvre. Het is geen komodie, geen tragedie, geen historie — het is een romance, een afscheid, en een zelfbewust stuk metatheater tegelijk.
In tegenstelling tot Hamlet, Lear, of Othello, ligt het toneel niet vol lichamen aan het einde. Prospero kiest voor genade: "The rarer action is / In virtue than in vengeance." De emotionele boog van het stuk buigt naar verzoening, niet vergelding.
Prospero's magie is politieke controle zichtbaar gemaakt. Het ondervraagt wie macht verdient, hoe deze uitgeoefend wordt, en wat er gebeurt wanneer het vrijwillig wordt opgegeven — Prospero breekt zijn staf en verdrinkt zijn boek, een zeldzame afbeelding van een heerser die aftreedt.
Geschreven rond 1611, wordt het algemeen beschouwd als zijn laatste stuk zonder medewerker. Prospero's afstand van zijn kunst spiegelt de toneelschrijver die het theater verlaat: "Our revels now are ended."
Naast The Comedy of Errors is het het enigste Shakespeare-stuk dat de Aristotelische eenheden respecteert: een enkele dag, een enkel eiland, een enkele hoofplot. Die compressie versterkt de theatrale illusie.
Het Act 4 maskspel is een stuk-in-een-stuk. Prospero regisseert geesten als acteurs; het publiek kijkt naar een publiek dat kijkt. De kunstgriep wordt nooit verborgen — het is het punt.
Caliban's claim — "This island's mine by Sycorax my mother" — fungeert als vroege toneelkritiek op imperialisme, het "wilde" herdefiniërend als de ontheemde inboorling.
Het stuk combineert romance, komodie, maskspel en filosofie in een werk dat weet dat het een werk is, wat het uniek zelfreflecterend maakt.