Terza rima (Italiaans: "derde rijm") is een drieregelenstrofe met een vergrendelend rijmschema: aba bcb cdc ded... De eerste en derde regel rijmen; de middelste regel stelt de rijm in voor de buitenste regels van de volgende strofe. Ketting-verbonden.
Wanneer je regel 2 van strofe 1 leest (b), wacht je onderbewust op de b-rijm in strofe 2 regels 1 en 3. De vorm belooft resolutie – en levert die, terwijl ze een nieuwe belofte uitvaardigt. Je wordt voortgetrokken door rijmschuld.
Koppels (aa bb cc) nodigen tot pauze. Kwatrijnen (abab) lossen in vier op. Terza rima lost nooit op – elke strofesluiting is de haak van de volgende. Het gedicht wordt een continue zin.
De vergrendeling betekent dat geen strofe op zich staat. Thema's, beelden, argumenten moeten verbinden over grenzen heen. De vorm dwingt continuïteit af.
Divina Commedia – 14.233 regels, alle terza rima. De vorm is de reis: dalend, stijgend, nooit rust toegestaan. De rijmketting spiegelt de zielsketting – schakel voor schakel, geen ontwijking, geen afkorting.
Chaucer (eerste Engelse poging), Wyatt, Shelley (Ode to the West Wind), Browning, Auden, Heaney. Engels' armere rijmvocabulaire maakt het harder – maar het impuls-effect overleeft vertaling.
Terza rima maakt van lezen volgen. Je consumeert geen strofen; je doorloopt ze. De vorm houdt het gedicht niet alleen vast – ze drijft het.