Een narratief evalueren doe je door verschillende lenzen. Een leraar beoordeelt een essay van een student, een literaire criticus een fictiewerk. Een groep artsen beoordeelt peer-review een wetenschappelijk artikel over geneeskundige ontdekkingen, een copy-editor een artikel voor publicatie, en een stichting een subsidieaanvraag. Al deze verschillende motieven voor het evalueren van een narratief hebben een gemeenschappelijke premisse: zoeken naar schrijfwerk dat helder, beknopt, mechanisch correct is, de lezer boeit en een idee, feit of bevinding op de meest geloofwaardige manier presenteert.
Lees het narratief helemaal door zonder aantekeningen te maken. Schrijf daarna je direct gedachten, indrukken en reacties in een paragraaf. Noteer wat opviel, of het nu een verrassend einde was, een logische fout, een wissel in tijd of een passage die je persoonlijk raakte.
Lees de tekst een tweede keer, markeer grote structurele elementen. Onderstreep de these of kernzin. Bij fictie: noteer de inleiding en hoe personages gepresenteerd worden. Nummereer de argumenten in de hoofdtekst, let op toon en stem van de auteur. Zijn die consistent? Als er verschuivingen zijn, vraag je af of dat een bewuste keuze was of een fout. Markeer de conclusie en vraag of die overeenkomt met de gestelde doelstelling.
Keer terug naar je eerste reactieparagraaf en voeg notities toe over inhoud en stijl. Voor wie schreef de auteur, en zou zijn schrijfstijl communiceren met die doelgroep? Een narratief over de hersenen voor neurochirurgen in een medisch tijdschrift vereist een andere stijl en meer voorkennis dan een verhaal over de hersenen voor een middelbare schoolboek. Als de beoogde lezer het niet begrijpt, kan het niet goed geëvalueerd worden. Is het publiek onduidelijk, dan is dat even problematisch.
Bepaal of het fictie of non-fictie is, of de schrijver kant kiest voor een bepaald perspectief, en of tegenovergestelde standpunten eerlijk worden gepresenteerd. Een narratief over de 'Arabische Lente' kan vanuit een revolutionair of een regeringssteuner geschreven zijn. Bepaal de bias en of er een evenwichtige weergave van tegenargumenten, personages of theorieën is.
Lees opnieuw en markeer fouten in spelling, grammatica en structuur. Een narratief vol fouten verdient een lagere beoordeling dan een mechanisch correct en strak gestructureerd werk. Mechanisch correcte teksten zijn vrij van grammaticafouten, overbodige tekst en afleidende vertelling die het fokus verliest.
Gebruik een rubric om te scoren op stijl, stem, helderheid, doel en mechanica. Deze rubric kan het finale evaluatie-instrument zijn of als basis dienen voor een evaluatief narratief over het materiaal.