Gilgamesj is een oude tekst geschreven ergens tussen 2700 en 600 v.Chr. De tekst speelt in Mesopotamië, het huidige Irak, en de hoofdpersoon is Gilgamesj, waarschijnlijk een echte koning van het oude Uruk. Het Gilgamesj-epos is in westerse culturen niet zo wijd gelezen als epos als Homerus' Odyssee, Vergilius' Aeneïs of Dante's Hel. En zeker niet zo wijd als het Oude Testament. Wel zijn er interessante parallellen te trekken tussen het Gilgamesj-epos en het Oude Testament, alsook tussen Gilgamesj en Homerus.
Gilgamesj wordt door de verteller aan het begin van het epos beschreven als twee derde goddelijk en een derde mens. Omdat hij koning is van Uruk, heeft hij onbeperkte macht. Een manier om het verhaal te lezen is als een proces waarin Gilgenesj vernederd wordt en gedwongen wordt zijn menselijkheid te accepteren. Aan het begin is hij misbruikend en gewelddadig, met name tegenover vrouwen. De dood van zijn vriend Enkidu dwingt hem zijn eigen sterfelijkheid te confronteren. De menselijke conditie wordt gepresenteerd als een zoektocht naar zin in een context van onzekerheid, lijding en dood.
Gilgamesj speelt zich af in een heel andere culturele klimaat dan de moderne wereld. Een interessante leeswijze is het contrasteren van die cultuur met die van de lezer. Hoe en waarom resoneren thema's, meer name morele thema's, met de contemporaine lezer? Griekse tragedies en hun Latijnse tegenhangers, de "Classieken", vormden eeuwenlang een essentieel onderdeel van westerse pedagogiek. Wat zegt Gilgamesj over cultuur en beschaving? Mesopotamië was een van de eerste beschavingen in de oude wereld. Het had een georganiseerde politieke en juridische structuur.
Het Gilgamesj-epos en het Oude Testament delen veel thema's en symbolen. Bijvoorbeeld, gelijke scheppingsverhalen, opvattingen van de onderwereld, en gelijke verhalen over een universele vloed die de oude wereld vernietigde. De Gilgamesj-narratief heeft ook een Noach-achtig personage die de wereld redt en wiens schip op een berg ten rust komt. Aangezien Gilgamesj het Hebreeuwse Bijbel met honderden jaren voorafgaat, is een voor de hand liggende vraag in welke mate de Gilgamesj-verhalen de schrijvers van het Oude Testament hebben beïnvloed.
Het Gilgamesj-epos was waarschijnlijk een mondelinge vertelling die generaties lang werd voorgelezen voordat het opgeschreven werd. Toch is Gilgamesj een van de eerste literatuurwerken uit de oude wereld. Het bestuderen en analyseren van zowel vorm als inhoud maakt een interessante literaire studie. Wat de vorm betreft, kan het epos in een tweedelige structuur worden verdeeld. Het verhaal wordt verteld door een anonieme verteller. Het eerste deel presenteert Gilgamesj als onoverlegt, roekeloos en gedachtenloos over dood en sterfelijkheid. In het tweede deel, na de dood van Enkidu, wordt hij geobsedeerd door de dreiging van de dood en de zoektocht naar de zin van het leven.