Elk gezin vecht. Gezonde gezinnen vechten *productief*. Het verschil ligt niet in de *aanwezigheid* van conflict maar in de *architectuur* van herstel. Het begrijpen van de vijf primaire breuklijnen helpt het terrein te navigeren.
Het gaat niet om volume; het gaat om **afstemmingsfalend**. Stenen, kritiek, minachting, defensiviteit (Gottman's Vier Ruiter). Een lid voelt ongehoord → protesteert → escaleert → de ander trekt zich terug. De *pursuer-distancer* dans. Fix: **Gestructureerde dialoog** (spreker/luisteraar rollen, timeouts, "ik" uitspraken).
Geld ruzies gaan zelden over wiskunde. Ze gaan over **waarden, controle, veiligheid, kinderjaren scripts**. "Spener vs. Spaarder" is vaak "Vrijheid vs. Veiligheid." Gezamenlijke rekeningen zonder gezamenlijke *visie* kweken rancune. Fix: **Maandelijkse "geld dates"** – waardenafstemming voordat budgetlijnen.
Affairen verpletteren de **veilige basis**. De verraden partner's herordent: "Was er ooit iets echt?" De kinderen worden collateraal—getrianguleerd, ouderlijk gemaakt, gedempt. Fix: **Trauma-geïnformeerde relatietherapie** (EFT, Gottman). Niet "ga verder"—*vertrouwen herstellen atoom voor atoom*.
Verslaving herordent het hele systeem rond de **stof**. Rollen kristalliseren: Enabler, Held, Scapegoat, Verloren Kind, Clown. Kinderen leren: "Mijn behoeften tellen niet; chaos is normaal." Fix: **Gezinssysteem behandeling + 12-stap/Al-Anon**. Het gezin *moet* herstellen, niet alleen de verslaafde.
Depressie trekt zich terug; angst controleert; bipolaire cycli; persoonlijkheidsstoornissen vervormen realiteit. Het gezin past zich pathologisch aan—op eieren lopen, overfunctioneren. Fix: **Diagnose + psycho-educatie + grenzen**. "Je bent niet je diagnose, maar je gedrag beïnvloedt ons."
Conflict is een bod om verbinding verkeerd gegaan. Onder het geschreeuw zit "Zie je me? Tel ik mee?" Het herstel is niet "wie wint" maar "we begrijpen." Dat is het gezin dat duurt.